مرور تحولات حوزه دندانپزشکی ایران در سال ۸۶ به مناسبت روز دندانپزشک
ماده جدید در دندانپزشکی
درحاليكه تنها سه روز از سالگرد دستيابي ايران به انرژي هستهاي و جشن هستهاي ايرانيان گذشته بود، وزير بهداشت در ششمین روز هفته سلامت، در خلال اولین جشنواره سلامت دهان و دندان در مرکز کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، روبروي دوربين خبري شبكه دوم سيما قرار گرفت تا در آستانه روز دندانپزشك خبر خوشي نيز براي دندانپزشكان داشته باشد.
خبر خوش وزير ابداع ماده جدید موثر در دندانپزشکی توسط يك پژوهشگر ایرانی بود. مجري خبري عبارت رمز آلود ماده موثر در دندانپزشكي را نوعي ماده پركننده جديد دانست كه به زودي جايگزين مواد مرسوم فعلي در پر كردن دندانها خواهد شد.
لنكراني اهمیت این ابداع را از آن جهت دانست که هم اکنون ماده ای استانداردی که به عنوان بهترین نوع آن محسوب می شود، هر گرم 50 هزار تومان است، اما ماده موثر جديد قيمتي به مراتب ارزانتر از مشابه خارجي خود خواهد داشت. نمونه خارجي اين ماده نيز در حدود ده سال پيش، توسط يك دانشند ايراني ساكن امريكا ابداع شده است. و در ادامه بدون آنكه به جزييات ديگري از اين ماده اشاره كند، افزود: اين ماده از سوي مراكز علمي مورد تاييد قرار گرفته و در حال حاضر در ایران به ثبت رسیده و در حال ثبت آن در اروپا است.
وزير بهداشت در حالي به نام ماده موثر و سازنده ان اشاره نكرد، حدود یک ماه بعد در کنفرانس خبری که در ساختمان وزارت بهداشت برگزار شد جزییات بیشتری از این ماده جدید دندانپزشکی در اختیار رسانهها قرار گرفت. این ماده که نام اختصاری آن CEM است نوعی سیمان مخلوط غنی شدهی کلسیمی است که توسط دکتر سعید عسگری، محقق دانشکده دندانپزشکی شهید بهشتی ثبت و معرفی شده است. دکتر علویان، معاون سلامت وزارت بهداشت ساخت این ماده جدید را افتخار بزرگی برای جامعه پزشکی ایران دانست که میتواند نقش موثری در بهبود شاخص بهداشت دهان و دندان در ایران بازی کند.
تاسیس رشته دانشجوی دندانپزشکی در دانشگاه های بین المللی
شعبه بین المللی دانشگاه های کشور درست با همان استدلالی تاسیس شدند که دانشگاه آزاد، در سال های میانی دهه شصت، و ان جلوگیری از مهاجرت داوطلبان تحصیل در دانشگاه و سرمایه های مالی به خارج از کشور، و حتی فراتر از آن، جذب دانشجو از دیگر کشورها با هدف افزایش درآمدهای غیر نفتی کشور. این درست همان راهکاری بود که بسیاری از دانشگاه های بزرگ کشورهای غربی از چند سال پیش در کشورهای حاشیه خلیج فارس و از جمله ایران برای جذب منابع مالی جدید به کار بسته بودند. سواحل جنوب که منادی تجارت آزاد هستند برای این کار در نظر گرفته شدند و مقرر شد زبان رایج در این دانشگاه ها نیزانگلیسی باشد، تا دست کم در ظاهر امر، این دانشگاه ها رنگ و بوی بین المللی داشته باشند.
دانشگاه های شریف، شهید بهشتی و تهران با توجه به پتانسیل علمی و مدیریت قدرتمند خود، در خط مقدم این حرکت قرار گرفتند. تاسیس رشته های فنی و نظری امکانات و تجهیزات ویزه ای را طلب نمی کرد. پس هر یک از این دانشگاه ها در جزیره ها و مناطق آزاد جنوب کشور اقدام به تاسیس شعبه و تلاش برای جذب دانشجو در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد کرد. جذابیت فعالیت در جنوب کشور بیشتر از ان بود که خواهران تنی این دانشگاه ها، یعنی علوم پزشکی تهران و شهید بهشتی، و در قدم بعدی شیراز، بتوانند از وسوسه تاسیس شعبه بین المللی خود بگذرند. پس با لابی های انجام شده، آرام آرام زمینه های جذب دانشجو در رشته های علوم پزشکی نیز فراهم شد. با انتشار خبر پذیرش قریب الوقوع دانشجوی پزشکی، دندان پزشکی و دارو سازی در شعبه بین الملی دانشگاه های تهران و شیراز در جنوب کشور، برخی دیگر از دانشگاه های علوم پزشکی کشور نظیر مازندران، جندی شاپور و گیلان نیز به صرافت تاسیس شعبه بین المللی و جذب دانشجو افتادند. همان طور که انتظار می رفت این اقدام موافقان و مخالفان بسیاری یافت. اولین واکنش در این زمینه پس از انعکاس خبر تاسیس این دانشگاه ها در چند نشریه تخصصی و غیر تخصصی، مخالفت صریح معاون اموزشی وقت وزارت بهداشت بود. دکتر عین الهی اعلام کرد که پذیرش دانشجوی پزشکی و دندان پزشکی در مناطق آزاد غیر قانونی است و مدارک صادره از این دانشگاه ها فاقد اعتبار می باشد. اما دکتر لاریجانی، رییس دانشگاه علوم پزشکی تهران و رییس شورای سیاست گذاری وزارت بهداشت که به عنوان مجری اصلی یکی از این دانشگاه ها در جنوب کشور شناخته می شود در واکنش به این ادعا، اعلام کرد که پذیرش دانشجو در شعب بین المللی کاملا قانونی است و با هماهنگی مراجع قانونی صورت گرفته است.
در نهایت با آغار مهرماه 86 و پس از کش و قوسهای فراوان، شعبه بینالمللی دانشگاه تهران اقدام به پذیرش اولین دوره دانشجو پزشکی، دندان پزشکی و دارو سازی کرد و دانشگاه شهید بهشتی نیز در ترم بهمن کلاسهای خود را در جزیره کیش دایر کرد. اما نکته جالب توجه در این میان آن است که تاریخ پذیرش دانشجو در این دانشگاه ها به دلیل ضعف سیستم اطلاع رسانی چندان انعکاسی در میان عامه مردم نیافت و بسیاری از مشتاقان تحصیل طب از ثبت نام در اولین دوره این دانشگاه ها جا ماندند!
انحلال دفتر سلامت دهان و دندان
در نیمه های دیماه سال 86 طی تغییرات ساختاری گستردهای در وزارت بهداشت که به منظور کوچکشدن ساختار این وزارتخانه انجام شد. اداره کل سلامت دهان و دندان یکی از قربانیان کوچک شدن وزارت بهداشت بود. این اتفاق درحالی افتاد که با توجه به فعالیتهای چشمگیر این اداره در حوزه برگزاری دورههای آموزشی، پیگیری طرح تعرفهبندی خدمات دندانپزشکی، اجاره طرحهای پیشگیرانه سلامت دهان و دندان با همکاری نهادهای دولتی و مجامع بینالمللی، انتظار میرفت دفتر سلامت دهان و دندان از حوزه دفتر به اداره کل و یا مدیر کل ارتقاء یابد. به این ترتیب با انحال دفتر سلامت دهان و دندان و ادغام آن در دفتر سلامت و بهداشت خانواده اعتبار بهداشت دهان و دندان در بودجه سال هشتاد و هفت به صفر رسید.
افزایش امار دانشجویان دندانپزشکی در خارج از کشور
درحالیکه به گفته دکتر اکبر فاضل، رییس دبیرخانه شورای اموزش دندان پزشکی و تخصصی وزارت بهداشت، سالیانه 250 دانش اموخته خارج از کشور به جمع جامعه دندان پزشکی ایران افزوده می شوند، دکتر محققی، معاون اموزش سابق وزارت بهداشت، از تحصیل بالغ بر چهل هزار ایرانی در رشته های علوم پزشکی در دانشگاه های خارج از کشور خبر می دهد. در حال حاظر بالغ بر بیست هزار دندان پزشک عمومی و دو هزار متخصص در عضویت سازمان نظام پزشکی کشور هستند و سالیانه حدود هزار نفر به جمع انها افزوده می شود. با این اوصاف ورود چهل هزار نفری دانشجویان خارج از کشور به حوزه بهداشت و درمان، که احتمالا حدود نیمی از آنها مشغول به تحصیل دندان پزشکی هستند، را باید به یک سونامی بزرگ تشبیه کرد که طی سال های آینده جامعه دندان پزشکی کشور را با خود خواهد برد!
طی سال های اخیر، شرایط ساده پذیرش و تحصیل در دانشگاه های کشورهای جهان سوم، مسیر حرکت کاروان دانشجویان ایرانی را از کشورهای اروپای غربی و امریکا، به سمت کشورهای آسیای شرقی و میانه، اروپای شرقی و حتی کشورهای حاشیه خلیج فارس تغییر داده است. در سال هشتاد و شش روند افزایش شمار دانشجویان دندانپزشکی در کشورهای جهان سوم همچنان ادامه داشت.
افزایش میل به مهاجرت در میان دندانپزشکان
اگرچه هیچ امار مشخصی از تعداد دندان پزشکانی که طی سالا های اخیر برای مهاجرت به دیگر کشورها، به نیت ادامه تحصیل یا زندگی، اقدام کرده اند، در دست نیست، اما در میان جامعه جوان دندان پزشکی مثال های فراوانی از افراد مشتاق به مهاجرت را می توان یافت که در حال طی کردن مقدمات سفر و کسب امادگی برای گذراندن آزمون های پیش رو هستند. چندی پیش محمد اسمائیل اکبری، معاون سابق وزارت بهداشت در گفتگو با یکی از نشریات حوزه پزشکی اعلام کرد: حدود 30درصد از پزشکان ایرانی دغدغه مهاجرت به خارج از کشور را دارند.
سوال اساسی اینجاست که آیا ما نباید نگران تقویت میل به مهاجرت دندان پزشکان خود، به عنوان قسمتی از جامعه تحصیل کرده کشورمان باشیم؟ طی سالهای اخیر استرالیا به اولین خواستگاه دندانپزشکان مهاجر ایرانی تبدیل شده است.
تغییرات گسترده در آزمون دستیاری دندانپزشکی
در سال گذشته تغییرات گسترده در قوانین شرکت در آزمون دستیاری دندانپزشکی چهره این ازمون را به کلی دگرگون کرد و به این رقابت شکل تازه ای بخشید. مسئولان وزارت خانه ای که دولتش مهرورزی و عدالت را اولویت اول کاری خود قرار بود، تمامی محدودیت ها بر سر شرکت داوطلبان آزمون دستیاری دندان پزشکی را برداشتند. درهای ورود به آزمون دندان پزشکی تا طاقچه باز شد تا تمامی دندان پزشکان، اعم از دانش اموخته یا دانشجو، بتوانند برای شرکت در این آزمون ثبت نام کنند. نکته جالب در این میان آن بود که دبیرخانه شورای آموزش پزشکی و تخصصی در این سال، قید شرکت مستقیم در آزمون دستیاری پزشکی را تنها برای دانشجویان متاهل برداشت و دانشجویان مجرد را همچنان پشت درهای ازمون دستیاری باقی گذاشت.
در سال هشتاد و شش، برای اولین بار، دبیرخانه شورای اموزش تخصص دندان پزشکی اقدام به تعریف ظرفیت های جدید دیگری تحت عنوان تعهد خاص درمانی و آموزشی نمود. به منظور برخورداری هفده استان فاقد دانشکده دندان پزشکی از خدمات سطح سه، و تکمیل ظرفیت اعضای هیات علمی دانشکده های دندان پزشکی در استان های دور افتاده، تعداد 39 سهمیه خاص درمانی و 46 سهمیه خاص اموزشی به ظرفیت پذیرش دستیار افزوده شد تا تعداد کل ظرفیت دستیاری با یک جهش چشمگیر به 225نفر برسد. اگرچه شرایط سختگیرانه این دو ظرفیت، از سوی داوطلبان چندان مورد استقبال قرار نگرفت و طبق اخرین اطلاعات تنها 13 نفر با پذیرش تعهد خاص درمانی و 39نفر با پذیرش تعهد خاص آموزشی وارد دوره تخصص شدند.
رشد تولید مقاله در ایران
جهش علمی مراکز دانشگاهی ایران طی سالهای اخیر به جایی رسید که ایران موفق شد با ثبت رکورد انتشار 2140مقاله پزشکی در مجلات معتبر در سال 2006، سی امین کشور تولید کننده علم شناخته شد. تولید مقالات پزشکی ایران طی سه سال گذشته با رشدی که در هیچ کشور دنیا سابقه نداشته است، به 35درصد رسید تا بر اساس رتبه بندی پژوهشی پزشکی ایران در بین کشورهای منطقه بعد از عربستان در رتبه دوم تولید مقاله قرار گیرد. در این میان اساتید دانشگاهی و پِژوهشگران حوزه دندانپزشکی سهم ویِژهای داشتند و مقالات بسیاری از انها در مجلات معتبر حوزه دندانپزشکی به چاپ رسید.
فکر نميکنم در هيچ کسوتي بيشتر از دندانپزشکي بتوان سر ملت را کلاه گذاشت. وقتي مريض را دراز ميکني روي يونيت دندانپزشکي و دستها را تا مچ، و سر را تا گردن درون دهان طرف فرو ميبري، مریض نگون بخت زير دست تو هيچ شانسي براي اگاهي از جنايت احتمالي که در حقش روا مي کني ندارد. مخصوصا که ابزار و مواد دندانپزشکي همگي چيزهاي غريبي هستند که کسي از طرز کار آنها سر در نميآورد تا بخواهد در مورد چند و چون کار با آنها کنجکاوي کند. وقتي مريض را زير دست نشاندهاي تنها خودت هستي و وجدانت و اخرتي که ممکن است باشد يا نباشد.